Unha comunicación pode ser correcta e, aínda así, resultar difícil de entender. Ocorre con frecuencia en cartas administrativas, contratos, instrucións e outros documentos de uso cotián.
A accesibilidade cognitiva procura que as persoas poidan comprender a información e desenvolverse con maior autonomía. Para mellorar a comprensión dos textos existen distintas ferramentas, entre elas a linguaxe sinxela, a linguaxe clara e a lectura fácil. Aínda que están relacionadas, non son o mesmo.
Que diferenza hai entre elas?
Linguaxe sinxela
Consiste en facilitar a comprensión mediante recursos como utilizar palabras habituais, construír frases directas, evitar as siglas (ou, no seu defecto, explicalas) e prescindir de expresións innecesariamente complexas. As imaxes e outros apoios visuais tamén poden axudar.
O Real Decreto 707/2026 recolle esta modalidade, aínda que non establece unha norma técnica específica que permita determinar como aplicala ou avaliar os seus resultados.
Linguaxe clara
Non se limita a simplificar as palabras: tamén ten en conta como se organiza e se presenta a información, que necesita atopar a persoa que le e que debe poder facer con ela.
A norma internacional ISO 24495-1, publicada en 2023, establece catro principios: que as persoas obteñan a información que necesitan, a atopen, a entendan e poidan utilizala. Polo tanto, escribir con claridade implica traballar tanto o contido como a súa estrutura e utilidade.
Lectura fácil
É unha metodoloxía de adaptación de textos dirixida especialmente a persoas que teñen dificultades para comprender a información escrita. Pode beneficiar, entre outras, persoas con discapacidade intelectual, dificultades de aprendizaxe ou un dominio limitado do idioma.
A adaptación pode afectar o contido, o vocabulario, a estrutura e o deseño do documento. Ademais, a metodoloxía esixe a participación de persoas con dificultades de comprensión lectora para comprobar se o texto se entende. En España, a norma de referencia é a UNE 153101.
Tres enfoques complementarios
As diferenzas non están unicamente na lonxitude das frases nin nas palabras que se utilizan. A linguaxe sinxela simplifica o texto, a linguaxe clara organiza a información para que resulte útil e comprensible, e a lectura fácil adapta o texto seguindo unha metodoloxía específica e comproba a súa comprensión coas persoas destinatarias.
| Linguaxe sinxela | Linguaxe clara | Lectura fácil | |
| Que fai | Frases directas, palabras habituais e siglas omitidas ou explicadas | Reorganiza o texto para que se atope, se entenda e se poida usar | Refai contido, linguaxe e deseño, e próbao con lectores |
| Para quen | Público xeral | Público xeral | Persoas con dificultades de comprensión lectora |
| Norma | Ningunha propia | ISO 24495-1 | UNE 153101 |
| Compróbase | Sen método fixado | Con lectores, convén facelo | Con lectores, forma parte do método |
Unha frase, tres versións
O mesmo aviso administrativo adaptado mediante linguaxe sinxela, linguaxe clara e lectura fácil.
| Versión | Texto |
| Orixinal | Conforme á normativa de procedemento administrativo, requírese que, no prazo improrrogable de dez días hábiles contados desde o día seguinte á recepción desta notificación, emende a omisión da documentación preceptiva detectada na súa solicitude de axuda, coa advertencia de que, de non facelo, entenderase que desiste da súa petición. |
| Linguaxe sinxela | Revisamos a súa solicitude de axuda e falta un documento: [nome do documento]. Ten 10 días hábiles para envialo. Os días hábiles non inclúen sábados, domingos nin festivos e cóntanse desde o día seguinte a recibir esta comunicación. Se non o envía, daremos a súa solicitude por retirada. |
| Linguaxe clara | Falta un documento na súa solicitude de axuda. Envíe [nome do documento] nun prazo de 10 días hábiles, sen contar sábados, domingos nin festivos, desde o día seguinte a recibir esta comunicación. Pode envialo a [canle e enderezo]. Se non o envía, daremos a súa solicitude por retirada. |
| Lectura fácil | Revisamos a súa solicitude de axuda. Falta un documento. O documento que falta é [nome do documento]. Vostede ten que envialo en 10 días. Os sábados, os domingos e os festivos non contan. Os 10 días comezan o día seguinte a recibir esta carta. Se vostede non envía o documento, daremos a súa solicitude por retirada. |
Linguaxe sinxela. A frase orixinal, de 49 palabras, divídese en catro frases de entre 6 e 19 palabras. Substitúense termos xurídicos como «emendar», «preceptiva» ou «desistir» por expresións máis habituais e explícase que son os días hábiles.
Linguaxe clara. Ademais de simplificar a redacción, reorganízase a información para indicar primeiro que falta e que debe facer a persoa. Tamén se explica como enviar a documentación, un dato que non aparecía no orixinal.
Lectura fácil. A información preséntase cunha idea por liña e unha linguaxe directa. Para completar a adaptación, habería que aplicar criterios específicos de maquetación, como unha tipografía sen serifa e un interliñado amplo, e validar o resultado con persoas con dificultades de comprensión lectora.
Da linguaxe xurídica á linguaxe cotiá
Algunhas expresións habituais nos documentos administrativos poden dificultar a comprensión. Substituílas por alternativas máis directas axuda a que as persoas entendan que significa o texto e que deben facer.
| No orixinal | Unha alternativa máis clara |
| emendar | enviar o que falta |
| preceptiva | obrigatoria |
| improrrogable | que non se pode ampliar |
| desistir | retirar a súa solicitude |
Como elixir o enfoque adecuado?
Tres preguntas poden axudar a decidir que tipo de adaptación necesita un texto.
Quen o vai ler?
Para comunicacións dirixidas ao público xeral, a linguaxe sinxela e a linguaxe clara axudan a facilitar a comprensión. Se o texto se dirixe a persoas con dificultades de comprensión lectora, pode ser necesario aplicar a metodoloxía de lectura fácil.
Que consecuencias ten a información?
Cando están en xogo prazos, cartos, dereitos ou cuestións de saúde, é especialmente importante que a mensaxe se entenda ben. Nestes casos, convén aplicar como mínimo os principios da linguaxe clara, que, ademais de simplificar as palabras, organiza a información para que as persoas poidan atopar o que necesitan, comprendela e saber como actuar.
Pódese comprobar con lectores?
A lectura fácil require validar o texto con persoas destinatarias, seguindo a súa metodoloxía. Na linguaxe clara, recoméndase avaliar os textos con lectores para detectar posibles dificultades de comprensión e mellorar o resultado. A linguaxe sinxela, pola súa banda, non leva asociado un método específico de validación.
BIBLIOGRAFÍA
España. «Real Decreto 707/2026, de 2 de septiembre, por el que se aprueba el Reglamento de las condiciones básicas de accesibilidad cognitiva». Boletín Oficial del Estado, núm. 218, 3 de septiembre de 2026, BOE-A-2026-18509.
International Organization for Standardization. «ISO 24495-1:2023. Plain language. Part 1: Governing principles and guidelines». ISO, 2023.
AENOR. «UNE 153101:2018 EX. Lectura fácil. Pautas y recomendaciones para la elaboración de documentos». AENOR, 2018.