Como inflúe a linguaxe na cultura empresarial
As palabras non son neutras: constrúen significados, xeran imaxes mentais e contribúen a definir como percibimos a realidade. No ámbito laboral, a linguaxe non só transmite información, senón que tamén reflicte a cultura e os valores da organización. A forma en que nomeamos as persoas, os cargos ou os equipos inflúe en como se percibe a realidade dentro e fóra da empresa.
Durante décadas, o uso do masculino xenérico aceptouse como unha norma neutra. Con todo, a realidade sociolingüística actual móstranos que aquilo que non se nomea dificilmente ocupa un lugar visible no imaxinario colectivo. Cando a linguaxe utiliza exclusivamente o masculino para referirse a grupos mixtos, a representación mental que adoita xerarse é tamén masculina, o que pode contribuír a invisibilizar as mulleres e outras identidades de xénero, cuxa presenza queda diluída na representación colectiva.
Exemplos de infrarrepresentación na comunicación corporativa
Un exemplo habitual desta infrarrepresentación son os modelos de documentos corporativos. En moitas organizacións, estes modelos veñen configurados en masculino por defecto e non sempre se poden modificar facilmente, o que limita a inclusión na comunicación oficial.
Algo similar ocorre con formularios, instrucións de uso ou comunicados internos, onde os termos masculinos se utilizan por inercia. Mesmo en correos ou mensaxes corporativas, a forma de dirixirse ao equipo pode que non reflicta explicitamente a diversidade das persoas que forman parte da organización.
Estes casos mostran como ferramentas de uso cotián poden reforzar padróns de representación desigual se non se revisan de forma consciente.
Cara a unha comunicación máis representativa
Co obxectivo de avanzar cara a unha comunicación máis representativa, recompilamos unha serie de recursos lingüísticos que permiten evitar o uso do masculino xenérico sen perder claridade nin naturalidade nos textos. Esta guía práctica está pensada como un recurso de consulta para empresas e departamentos de comunicación, e ofrece ferramentas que facilitan a adaptación de mensaxes internas e externas. Cada organización pode seleccionar as estratexias que mellor se axusten ao seu contexto e aplicalas de forma coherente dentro da súa propia guía de estilo para que a comunicación reflicta de maneira tanxible os seus valores.
| Estratexia | Que facer | Exemplos prácticos |
| Substantivos colectivos, perífrases e expresións neutras | Substituír plurais de persoas por termos colectivos ou expresións neutras ou invariables | Os empregados → o persoal, o cadro de persoal
Os funcionarios → o funcionariado Os investigadores → o persoal investigador Os médicos → o equipo médico Os enxeñeiros → quen se dedica á enxeñaría Os técnicos → o persoal técnico Os xerentes → a xerencia |
| Formas dobres | Nomear ambos os xéneros cando sexa relevante | Búscase tradutor audiovisual → Búscase tradutor ou tradutora audiovisual
Os traballadores deben asinar o documento → As traballadoras e os traballadores deben asinar o documento |
| Eliminar marcas de xénero innecesarias | Substituír determinantes e pronomes por formas neutras ou inclusivas | O abaixo asinante declara… → Quen abaixo asina declara…
Os participantes do curso… → Cada participante do curso… |
| Antepoñer a palabra «persoa» | Engadir a palabra «persoa» | Os usuarios → As persoas usuarias
Interesados → Persoas interesadas |
| Evitar masculinizar ou feminizar profesións | Usar a forma natural de cada profesión segundo a persoa | Chámome Laura e son a presidente da compañía → Chámome Laura e son a presidenta da compañía
María é a enxeñeira xefe → María é a enxeñeira xefa |
| Omitir a referencia directa ao suxeito | Reescribir frases evitando o suxeito explícito | O solicitante deberá encher o impreso → Encherase o impreso / Encher o impreso
O empregado deberá enviar o informe → Enviarase o informe |
| Usar formas concretas | Nomear explicitamente as persoas involucradas usando o seu xénero | Os xerentes, Marta e Javier, aprobaron o plan → A xerente Marta e o xerente Javier aprobaron o plan
Os directores de márketing e vendas participaron na reunión → A directora de márketing e o director de vendas participaron na reunión |
| Uso de determinantes e pronomes neutros | Substituír determinantes e pronomes para neutralizar xénero | A asociación convocou os membros → A asociación convocou a cada membro
Todos os responsables → Cada responsable … onde non traballa ningún dos seus ocupantes → … onde ninguén traballa O que / Aquel que presenta a demanda… → Quen presenta a demanda… |
| Barras, @ ou x | Incluír ambas as marcas de xénero ou substituílas por un símbolo | Todos os compañeiros → Tod@s @s compañeir@s, Todxs xs compañeirxs, todos/as os/as compañeiros/as |
| Engadir unha nota informativa | Indicar ao comezo que se refire a mulleres e homes | Neste documento faise referencia a mulleres e a homes; pódese usar indistintamente o feminino ou o masculino. |
Como escoller a estratexia adecuada
A elección dunha estratexia ou outra dependerá sempre do contexto e da canle. En termos xerais, as opcións máis recomendables para unha comunicación profesional son o uso de formas concretas, perífrases, substantivos colectivos e adxectivos invariables; porque permiten representar a todas as persoas con naturalidade e coherencia, e adáptanse facilmente a calquera tipo de comunicación.
Pola contra, recursos como as barras, a «@» ou o «x» convén evitalos en documentos formais ou textos longos, xa que poden dificultar a lectura e reducir a profesionalidade. Con todo, son útiles en contextos máis informais ou dixitais como correos internos ou redes sociais. A clave está en seleccionar as estratexias que mellor se axusten a cada tipo de contido e aplicalas de forma consistente dentro da guía de estilo da organización.
Axudámoste a adaptar a túa comunicación
Para que as túas mensaxes sexan representativas e coherentes cos valores da túa empresa, creamos unha checklist para avaliar a túa comunicación e unha guía práctica descargable que recompila as estratexias que compartimos neste artigo, para que poidas aplicalas facilmente ao revisar documentos, webs ou comunicacións internas.
Se precisas apoio para aplicar estas estratexias ou queres orientación sobre a opción máis axeitada para a túa organización, podemos axudarte a adaptar contidos de calquera sector ou ámbito profesional.
Recursos
Descarga a Checklist: Cómo de representativa é a túa comunicación corporativa?
Descarga a Guía práctica de linguaxe non sexista na empresa
